اصول لوله‌کشی فاضلاب ساختمان؛ صفر تا صد اجرا

لوله‌کشی فاضلاب ساختمان یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های تأسیسات هر بنا محسوب می‌شود و نقشی مستقیم در سلامت، بهداشت و دوام آن ایفا می‌کند. این سیستم پیچیده، مسئولیت جمع‌آوری و انتقال ایمن پساب‌ها و فاضلاب‌های تولیدی را به خارج از ساختمان بر عهده دارد. در این مقاله، به صورت جامع و گام به گام، به بررسی اصول، مراحل اجرا، انتخاب متریال مناسب و نکات کلیدی در لوله‌کشی فاضلاب خواهیم پرداخت. هدف ما ارائه درکی کامل از این فرآیند مهم و آشنایی شما با تمام جزئیات اصول لوله‌کشی فاضلاب ساختمان، از صفر تا صد اجرا، است.

لوله‌کشی فاضلاب ساختمان چیست و چرا اهمیت دارد؟

تعریف و کارکرد سیستم فاضلاب

لوله‌کشی فاضلاب، مجموعه‌ای از لوله‌ها، اتصالات و تجهیزاتی است که وظیفه جمع‌آوری و هدایت فاضلاب (شامل آب‌های مصرفی و مواد زائد) را از نقاط مختلف ساختمان، نظیر سرویس‌های بهداشتی، آشپزخانه و حمام، بر عهده دارد. این سیستم، فاضلاب را به سمت شبکه فاضلاب شهری، چاه جذبی یا سپتیک تانک منتقل می‌سازد. عملکرد اصلی آن بر پایه نیروی جاذبه استوار است؛ از این رو، شیب‌بندی صحیح از اهمیت بالایی برخوردار است. هدف نهایی، دفع بهداشتی و ایمن فاضلاب به منظور حفظ سلامت محیط و ساکنین است.

اهمیت لوله‌کشی اصولی در بهداشت و دوام ساختمان

اجرای صحیح و اصولی لوله‌کشی فاضلاب، ضامن بهداشت محیط زندگی، آسایش ساکنین و افزایش طول عمر مفید ساختمان محسوب می‌شود. طراحی و نصب استاندارد این سیستم، از بروز مشکلاتی نظیر نشت، گرفتگی مکرر، انتشار بوی نامطبوع و حتی آسیب‌های ساختاری به بنا جلوگیری به عمل می‌آورد. نشت فاضلاب می‌تواند منجر به رشد قارچ و کپک، تخریب مصالح ساختمانی و انتشار بیماری‌ها گردد. همچنین، گرفتگی‌های مکرر علاوه بر ایجاد مزاحمت، ممکن است به لوله‌ها فشار وارد کرده و باعث ترکیدگی یا نشتی آن‌ها شوند. عدم رعایت استانداردها می‌تواند منجر به هزینه‌های سنگین تعمیرات، نارضایتی ساکنین و کاهش ارزش ملک گردد.

بهترین لوله برای فاضلاب ساختمان؛ پلیکا، پوش‌فیت یا پلی‌اتیلن؟

مقایسه انواع لوله‌های رایج (پلیکا، پوش‌فیت، پلی‌اتیلن)

انتخاب نوع لوله مناسب برای سیستم فاضلاب، تأثیر بسزایی در کارایی و دوام آن خواهد داشت. سه نوع لوله رایج در ایران عبارت‌اند از: پلیکا (PVC)، پوش‌فیت و پلی‌اتیلن (PE).

لوله‌های چدنی و سایر گزینه‌ها (مزایا و معایب)

در گذشته، لوله‌های چدنی گزینه اصلی برای لوله‌کشی فاضلاب محسوب می‌شدند. این لوله‌ها دیواره ضخیمی دارند و در برابر فشار مقاوم هستند، اما بسیار سنگین بوده، مستعد خوردگی و زنگ‌زدگی هستند و نصب آن‌ها دشوار و پرهزینه است. به همین دلیل، امروزه در ساختمان‌های مسکونی کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند و بیشتر در پروژه‌های صنعتی، سیستم‌های فاضلاب با دماهای بالا یا سازه‌های بزرگ با تنش بالا کاربرد پیدا می‌کنند. لوله‌های سفالی و بتنی نیز عمدتاً برای شبکه‌های فاضلاب شهری و شهرک‌ها استفاده می‌شوند و به دلیل وزن زیاد و شکنندگی، در لوله‌کشی داخلی ساختمان کاربردی ندارند.

اصول شیب‌بندی، سایزبندی و نقشه لوله‌کشی فاضلاب

اهمیت شیب‌بندی صحیح و استانداردهای آن

شیب‌بندی صحیح، مهم‌ترین اصل در لوله‌کشی فاضلاب ثقلی است. شیب مناسب تضمین می‌کند که فاضلاب به راحتی و بدون تجمع مواد جامد، به سمت خروجی حرکت کند. استاندارد معمول برای لوله‌های افقی فاضلاب، بین 1 تا 2 درصد (معادل 1 تا 2 سانتی‌متر افت ارتفاع در هر متر طول لوله) است. این شیب به آب اجازه می‌دهد تا مواد جامد را با خود حمل نماید. شیب کمتر باعث کندی حرکت فاضلاب، ته‌نشینی مواد جامد و گرفتگی می‌شود، در حالی که شیب بیش از حد نیز می‌تواند باعث شود آب سریع‌تر از مواد جامد حرکت کرده و رسوبات در کف لوله باقی بمانند که در نهایت منجر به گرفتگی خواهد شد. رعایت دقیق این شیب در تمام طول مسیر لوله، ضروری است.

راهنمای سایزبندی لوله‌ها و طراحی مسیر

سایزبندی لوله‌ها باید با توجه به حجم فاضلاب تولیدی و نوع کاربری هر بخش از ساختمان صورت گیرد. استفاده از لوله‌های با قطر نامناسب می‌تواند منجر به گرفتگی یا عدم تخلیه کامل گردد. به عنوان مثال، برای لوله‌های خروجی توالت ایرانی و فرنگی، معمولاً از سایز 110 میلی‌متر استفاده می‌شود. برای حمام‌ها، سایز 75 تا 100 میلی‌متر و برای آشپزخانه‌ها (سینک، ماشین لباسشویی و ظرفشویی)، سایز 63 تا 75 میلی‌متر رایج است. لوله‌های اصلی (رایزرها) نیز باید بر اساس تعداد انشعابات و حجم کلی فاضلاب، سایزبندی شوند. در طراحی مسیر لوله‌کشی، انتخاب کوتاه‌ترین و کم‌پیچ‌و‌خم‌ترین مسیر به سمت رایزر اصلی (لوله عمودی) و خروجی ساختمان، به حداقل رساندن اتصالات، استفاده از زانویی‌های 45 درجه به جای 90 درجه برای کاهش مقاومت و جلوگیری از تداخل با سایر تأسیسات (مانند لوله‌های آب، برق و گاز) ضروری است. نقشه لوله‌کشی باید شامل تمام جزئیات مسیر، سایز لوله‌ها، محل اتصالات، دریچه‌های بازدید و محل نصب ونت‌ها باشد.

مراحل اجرای لوله‌کشی فاضلاب و نقش لوله ونت

گام به گام: از آماده‌سازی تا نصب و پوشاندن لوله‌ها

اجرای لوله‌کشی فاضلاب شامل چندین مرحله کلیدی است:

1. آماده‌سازی مسیر و حفاری:ابتدا مسیر لوله‌ها بر اساس نقشه تعیین شده و حفاری‌های لازم صورت می‌گیرد. این شامل کنده‌کاری کف، دیوارها یا سقف (در روش زیر سقفی) می‌شود. در صورت نیاز، برای افزایش پایداری لوله‌ها در خاک نامناسب یا جلوگیری از آسیب‌های احتمالی، از لایه‌های محافظتی مانند بتن یا ماسه استفاده می‌گردد.

2. نصب لوله‌ها و اتصالات:لوله‌ها و اتصالات با دقت بالا و با رعایت شیب‌بندی صحیح، نصب می‌شوند. استفاده از اتصالات مناسب (مانند زانویی و سه‌راهی 45 درجه برای جریان روان‌تر) و آب‌بندی صحیح آن‌ها، برای جلوگیری از نشت حیاتی است. در این مرحله، نصب سیفون‌ها در زیر هر وسیله بهداشتی و اتصال لوله‌های ونت نیز صورت می‌گیرد.

3. آزمایش و تست سیستم:پس از نصب، سیستم لوله‌کشی برای اطمینان از عدم وجود نشتی و عملکرد صحیح، تست می‌گردد. این مرحله بسیار مهم است و باید قبل از پوشاندن لوله‌ها صورت پذیرد.

4. پوشاندن لوله‌ها و تکمیل پروژه:پس از تأیید سلامت سیستم، لوله‌ها با عایق‌های محافظتی پوشانده شده و مسیرهای حفاری شده پر می‌گردند. عایق‌کاری، به ویژه در مناطق سردسیر برای جلوگیری از یخ‌زدگی لوله‌ها و در مناطق گرمسیر برای جلوگیری از انبساط و انقباض بیش از حد، اهمیت دارد. همچنین، عایق‌کاری صوتی برای کاهش صدای جریان فاضلاب در لوله‌های عمودی (رایزرها) توصیه می‌گردد.

اهمیت و عملکرد لوله‌های ونت (هواکش) و سیفون‌ها

لوله‌های ونت (هواکش)، بخش جدایی‌ناپذیری از سیستم فاضلاب هستند که وظیفه تهویه مناسب را بر عهده دارند. این لوله‌ها با اتصال به سیستم فاضلاب و خروج از سقف ساختمان، از ایجاد فشار منفی (خلا) در لوله‌ها جلوگیری به عمل می‌آورند. فشار منفی می‌تواند باعث مکش آب از سیفون‌ها (پدیده سیفون‌زدگی) و ورود بوی نامطبوع فاضلاب به داخل ساختمان گردد. همچنین، ونت به حفظ جریان روان فاضلاب کمک کرده، از گرفتگی جلوگیری می‌کند و باعث خروج گازهای مضر ناشی از تجزیه فاضلاب می‌گردد. سیستم ونت باید به گونه‌ای طراحی شود که همیشه هوای تازه وارد سیستم شده و گازهای فاضلاب به بیرون هدایت گردند.

سیفون‌ها، قطعاتی U شکل هستند که در زیر هر وسیله بهداشتی (مانند سینک، روشویی، توالت و کف‌شور) نصب می‌شوند. آب موجود در سیفون به عنوان یک سد آبی عمل کرده و مانع از ورود گازهای بدبو و حشرات از سیستم فاضلاب به فضای داخلی ساختمان می‌گردد. نصب صحیح و حفظ آب‌بندی سیفون‌ها برای بهداشت محیط، بسیار ضروری است. خشک شدن آب سیفون به دلیل عدم استفاده طولانی‌مدت یا مشکلات ونت، می‌تواند منجر به انتشار بوی نامطبوع گردد.

انواع روش‌های لوله‌کشی فاضلاب و کاربرد آن‌ها

مقایسه لوله‌کشی سنتی (کف‌خواب) در مقابل زیر سقفی

لوله‌کشی فاضلاب به دو روش اصلی سنتی (کف‌خواب) و زیر سقفی اجرا می‌گردد. در روش سنتی (کف‌خواب)، لوله‌ها در داخل کف طبقات و زیر مصالح ساختمانی دفن می‌گردند. این روش از نظر زیبایی‌شناسی مطلوب است، زیرا لوله‌ها دیده نمی‌شوند؛ اما در صورت بروز مشکلاتی مانند نشتی یا گرفتگی، دسترسی به لوله‌ها دشوار و مستلزم تخریب کف است که هزینه‌های تعمیرات را افزایش داده و زمان‌بر خواهد بود. همچنین، نشت آب می‌تواند به طبقات پایین‌تر آسیب وارد کند. در مقابل، لوله‌کشی زیر سقفی(که به عنوان روش نوین شناخته می‌شود)، لوله‌ها از زیر سقف طبقه پایین‌تر عبور کرده و معمولاً با سقف کاذب پوشانده می‌شوند. مزایای این روش شامل دسترسی آسان‌تر برای تعمیرات، کاهش آسیب‌های احتمالی به سازه و کنترل بهتر نشتی‌ها (آب به جای نفوذ به طبقات، روی کف سرازیر شده و وارد فاضلاب می‌شود) است. اگرچه ممکن است نیاز به سقف کاذب برای پوشاندن لوله‌ها داشته باشد، اما ایمنی، کارایی و سهولت نگهداری بالاتری را ارائه می‌کند.

آشنایی با لوله‌کشی ثقلی، تحت فشار و خلأ

• لوله‌کشی ثقلی:رایج‌ترین روش است که در آن فاضلاب با استفاده از نیروی جاذبه و شیب مناسب لوله‌ها، به سمت خروجی هدایت می‌شود. این روش در اکثر ساختمان‌های مسکونی و تجاری کاربرد دارد و نیاز به پمپ یا تجهیزات پیچیده ندارد، اما نیازمند رعایت دقیق شیب‌بندی است.

• لوله‌کشی تحت فشار:در مناطقی که امکان ایجاد شیب مناسب وجود ندارد یا نیاز به انتقال فاضلاب به ارتفاع بالاتر (مانند زیرزمین به طبقه همکف) است، از پمپ‌ها برای هدایت فاضلاب استفاده می‌گردد. این سیستم شامل پمپ‌ها و لوله‌های مقاوم در برابر فشار است و معمولاً در پروژه‌های خاص یا در ترکیب با سیستم ثقلی به کار می‌رود.

• لوله‌کشی خلأ (وکیوم):این روش در مکان‌هایی که نیاز به صرفه‌جویی در مصرف آب است یا ایجاد شیب دشوار است، به کار می‌رود. در این سیستم، با ایجاد فشار منفی (خلا)، فاضلاب به سرعت جابه‌جا می‌شود و مصرف آب را به حداقل می‌رساند. این روش معمولاً در کشتی‌ها، قطارها، هواپیماها و برخی ساختمان‌های خاص کاربرد دارد و هزینه اولیه بالاتری را شامل می‌شود.

تست لوله‌کشی فاضلاب و علل گرفتگی و بوی فاضلاب

روش‌های تست سیستم فاضلاب

پس از اتمام نصب لوله‌کشی فاضلاب، انجام تست‌های لازم برای اطمینان از عملکرد صحیح و عدم وجود نشتی، ضروری است. دو روش اصلی تست عبارت‌اند از:

• تست آب‌بند (تست فشار):در این روش، تمامی خروجی‌های سیستم لوله‌کشی مسدود شده و سپس کل سیستم با آب یا هوا تحت فشار قرار می‌گیرد. فشار اعمال شده باید برای مدت زمان مشخصی (معمولاً 24 ساعت) ثابت بماند. هرگونه افت فشار یا مشاهده نشتی در اتصالات و لوله‌ها، نشان‌دهنده وجود مشکل است که باید شناسایی و رفع گردد. این تست برای اطمینان از آب‌بندی کامل سیستم، حیاتی است.

• تست آب‌رو (تست جریان):این تست معمولاً برای ساختمان‌های کوچک‌تر یا لوله‌کشی با پلیکا انجام می‌گردد. در این روش، آب به داخل لوله‌ها رها شده و جریان آن به سمت خروجی بررسی می‌گردد. عدم وجود نشتی در اتصالات و جریان روان آب بدون تجمع در نقاط مختلف، نشان‌دهنده موفقیت‌آمیز بودن نصب و شیب‌بندی صحیح است. این تست بیشتر برای بررسی عملکرد کلی سیستم و شیب‌بندی استفاده می‌شود.

دلایل اصلی گرفتگی و انتشار بوی نامطبوع فاضلاب

گرفتگی و انتشار بوی نامطبوع، از رایج‌ترین مشکلات سیستم فاضلاب هستند که می‌توانند آسایش ساکنین را مختل کنند.

• علل گرفتگی:

  • تجمع چربی و ذرات غذا:به ویژه در آشپزخانه، چربی‌ها به مرور زمان در دیواره لوله‌ها رسوب کرده و باعث گرفتگی می‌شوند.

  • مو و صابون:در حمام‌ها، ترکیب مو و صابون می‌تواند توده‌هایی ایجاد کند که مسیر جریان را مسدود سازد.

  • رسوبات معدنی:آب سخت می‌تواند باعث تجمع رسوبات آهکی در لوله‌ها گردد.

  • ورود اشیاء خارجی:دستمال کاغذی، پلاستیک یا سایر اشیاء غیرقابل تجزیه که به اشتباه وارد سیستم فاضلاب می‌شوند.

  • شیب‌بندی نامناسب لوله‌ها:شیب کم باعث ته‌نشینی مواد جامد و شیب زیاد باعث باقی ماندن رسوبات در کف لوله می‌گردد.

  • ریشه‌های درختان:در لوله‌های دفنی خارج از ساختمان، ریشه‌ها می‌توانند به داخل لوله‌ها نفوذ کرده و باعث گرفتگی شوند.

  برای پیشگیری از گرفتگی، استفاده از فیلترهای چربی‌گیر در سینک آشپزخانه، توری‌های کف‌شور در حمام و تمیزکاری دوره‌ای لوله‌ها با مواد مناسب توصیه می‌شود.

• انتشار بوی نامطبوع:

  • خشک شدن آب سیفون‌ها:ناشی از عدم استفاده طولانی‌مدت از یک وسیله بهداشتی یا مشکلات در سیستم ونت که باعث مکش آب سیفون می‌شود.

  • گرفتگی لوله‌ها:تجمع فاضلاب و مواد آلی در لوله‌های گرفته شده می‌تواند منجر به تولید و انتشار بوی بد گردد.

  • اتصالات نامناسب و نشت گازهای فاضلاب:درزهای باز یا اتصالات غیر استاندارد می‌توانند راهی برای خروج گازهای بدبو به داخل ساختمان باشند.

  • مشکلات سیستم ونت:انسداد یا عدم نصب صحیح لوله‌های ونت می‌تواند باعث عدم تهویه مناسب و ورود بو به داخل گردد.

  نصب صحیح ونت، حفظ آب سیفون‌ها از طریق استفاده منظم یا پر کردن مجدد و آب‌بندی دقیق اتصالات، از راه‌های اصلی پیشگیری از بوی نامطبوع است.

ضوابط مقررات ملی ساختمان در لوله‌کشی فاضلاب و هزینه‌ها

نکات کلیدی و الزامات استانداردها

رعایت ضوابط و مقررات ملی ساختمان (مانند مبحث 16 مقررات ملی ساختمان ایران) در لوله‌کشی فاضلاب الزامی است و تضمین‌کننده ایمنی، بهداشت و دوام سیستم خواهد بود. عدم رعایت این ضوابط می‌تواند منجر به عدم تأیید پایان کار ساختمان و مشکلات قانونی گردد. برخی از نکات کلیدی این مقررات عبارت‌اند از:

• شیب استاندارد:رعایت شیب 1 تا 2 درصد برای لوله‌های افقی فاضلاب، به منظور اطمینان از جریان مناسب.

• انتخاب متریال:استفاده از لوله‌ها و اتصالات استاندارد و مقاوم در برابر خوردگی، فشار و دماهای مختلف.

• سیستم تهویه (ونت):نصب صحیح ونت برای جلوگیری از فشار منفی و حفظ آب سیفون‌ها در تمامی نقاط، ضروری است.

• سیفون‌ها:نصب سیفون در تمامی نقاط مصرف آب (سینک، روشویی، توالت، کف‌شور)، برای جلوگیری از ورود بوی فاضلاب.

• دسترسی به نقاط تمیزکاری:پیش‌بینی دریچه‌های بازدید (Cleanout) در مسیر لوله‌کشی، به ویژه در نقاط تغییر جهت یا طولانی، به منظور رفع گرفتگی‌های احتمالی.

• فاصله مجاز:رعایت فاصله استاندارد بین تجهیزات (مانند کف‌شور) و رایزر اصلی (معمولاً 3 تا 6 متر)، برای جلوگیری از تجمع رسوبات و سهولت دسترسی.

• عایق‌کاری:محافظت از لوله‌ها در برابر سرما، گرما و ضربه، به ویژه در فضاهای باز، کف طبقات یا دیوارهای خارجی.

• پشتیبانی لوله‌ها:نصب بست‌ها و ساپورت‌های مناسب برای جلوگیری از افتادگی و آسیب به لوله‌ها در طول زمان.

بررسی نرخ‌نامه و عوامل موثر بر هزینه

هزینه لوله‌کشی فاضلاب ساختمان به عوامل متعددی بستگی دارد، از جمله نوع ساختمان (ویلایی، آپارتمانی)، متراژ، تعداد واحدها، نوع لوله‌های انتخابی (پلیکا، پوش‌فیت، پلی‌اتیلن)، روش اجرا (سنتی یا زیر سقفی) و دستمزد لوله‌کش. نرخ‌نامه لوله‌کشی آب و فاضلاب در سال‌های 1403 و 1404 (با نرخ‌های مشابه) به شرح زیر است:

این قیمت‌ها تقریبی بوده و ممکن است با توجه به شرایط خاص پروژه، موقعیت جغرافیایی و نوسانات بازار، تغییر کنند. هزینه‌های مربوط به خرید مصالح، کنده‌کاری و نصب تجهیزات بهداشتی (مانند توالت، سینک و روشویی) معمولاً به صورت جداگانه محاسبه می‌شود. برای دریافت قیمت دقیق و به‌روز، مشاوره با متخصصان معتبر و اتحادیه‌های صنفی توصیه می‌گردد.

جمع‌بندی و توصیه‌های نهایی

لوله‌کشی فاضلاب ساختمان یک سیستم حیاتی است که طراحی و اجرای اصولی آن برای سلامت، بهداشت و دوام ساختمان، ضروری است. با رعایت دقیق اصول شیب‌بندی، انتخاب لوله‌های مناسب، نصب صحیح ونت و سیفون‌ها و پایبندی به مقررات ملی ساختمان، می‌توان از بروز مشکلات رایج مانند گرفتگی، نشتی و بوی نامطبوع جلوگیری کرده و سیستمی کارآمد و با طول عمر بالا داشت. همواره توصیه می‌شود برای طراحی و اجرای این سیستم از متخصصین مجرب و دارای صلاحیت کمک بگیرید تا از کیفیت و ایمنی کار اطمینان حاصل گردد. سرمایه‌گذاری در یک سیستم فاضلاب با کیفیت، در بلندمدت از هزینه‌های گزاف تعمیرات و مشکلات بهداشتی جلوگیری خواهد کرد.

سؤالات متداول درباره لوله‌کشی فاضلاب

لوله کشی فاضلاب چیست و چرا اهمیت دارد؟

لوله‌کشی فاضلاب سیستمی است که پساب‌ها و آب‌های آلوده را از ساختمان جمع‌آوری و به خارج از آن منتقل می‌کند. اهمیت آن در حفظ بهداشت عمومی، جلوگیری از آلودگی محیط زیست و تضمین آسایش و سلامت ساکنین ساختمان است.

چه شیبی برای لوله‌های فاضلاب توصیه می‌شود؟

شیب مناسب برای لوله‌های افقی فاضلاب معمولاً بین 1 تا 2 درصد (معادل 1 تا 2 سانتی‌متر افت ارتفاع در هر متر طول لوله) است. این شیب به جریان روان فاضلاب و جلوگیری از گرفتگی کمک می‌کند.

آیا تهویه (ونت) در لوله‌کشی فاضلاب الزامی است؟

بله، نصب سیستم تهویه یا ونت در لوله‌کشی فاضلاب کاملاً الزامی است. ونت از ایجاد فشار منفی در لوله‌ها جلوگیری کرده، آب سیفون‌ها را حفظ می‌کند و مانع از ورود بوی نامطبوع فاضلاب به داخل ساختمان می‌گردد.

بهترین لوله برای فاضلاب ساختمان کدام است؟

انتخاب بهترین لوله به عوامل مختلفی بستگی دارد. لوله‌های پلیکا (PVC) به دلیل قیمت مناسب و نصب آسان، پرکاربردند. پوش‌فیت به دلیل کیفیت بالا، نصب سریع و مقاومت بیشتر توصیه می‌شود، در حالی که پلی‌اتیلن برای مقاومت فیزیکی بالا مناسب است. انتخاب نهایی باید با توجه به بودجه، نوع پروژه و شرایط محیطی صورت گیرد.

چه مشکلاتی ممکن است در سیستم لوله کشی فاضلاب پیش بیاید؟

مشکلات رایج شامل گرفتگی لوله‌ها (ناشی از چربی، مو، رسوبات)، نشتی در اتصالات، انتشار بوی نامطبوع (به دلیل مشکلات سیفون یا ونت) و کاهش سرعت تخلیه فاضلاب است. این مشکلات می‌توانند به دلیل طراحی یا اجرای غیراصولی، انتخاب متریال نامناسب یا عدم نگهداری صحیح رخ دهند.